રિપોર્ટ: ગુજરાત પ્રવાસી ન્યૂઝ, અમદાવાદ બ્યુરો

અમદાવાદ: પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ વિકાસ આજના સમયમાં વિશ્વ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહ્યા છે. આવા સમયમાં પશ્ચિમ રેલવેના અમદાવાદ મંડળ હેઠળ આવેલું વટવા ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડ સમગ્ર ભારતીય રેલવે માટે પ્રેરણારૂપ ઉદાહરણ બનીને સામે આવ્યું છે. કન્ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી (CII)ના ગ્રીન બિઝનેસ સેન્ટર દ્વારા વટવા ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડને પ્રતિષ્ઠિત GreenCo GOLD Rating એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. આ સિદ્ધિ માત્ર એક એવોર્ડ નથી, પરંતુ પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી, નવીનતા અને સતત વિકાસ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનો જીવંત પુરાવો છે.

પશ્ચિમ રેલવેના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત કોઈ ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડને આ પ્રતિષ્ઠિત સન્માન મળ્યું છે. 18 જૂન, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાયેલા 15મા GreenCo Summit દરમિયાન આ એવોર્ડ વટવા શેડના વરિષ્ઠ મંડળ મિકેનિકલ એન્જિનિયર શ્રી અશોક કુમારને અર્પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

ડીઝલથી ઇલેક્ટ્રિક તરફનું ઐતિહાસિક પરિવર્તન

વટવા ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડે ડીઝલ આધારિત કામગીરીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરીને ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેક્શન અપનાવ્યું છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે લાખો લિટર ડીઝલનો ઉપયોગ થતો હતો, પરંતુ આજે આ શેડે વર્ષ 2022-23 દરમિયાન 1.88 કરોડ લિટરથી વધુ ડીઝલનો વપરાશ શૂન્ય સુધી લાવી દીધો છે. પરિણામે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે અને પર્યાવરણને મોટી રાહત મળી છે.

આ પરિવર્તન માત્ર ઊર્જા બચત પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ સ્વચ્છ અને હરિત પરિવહન વ્યવસ્થાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે. ભારતીય રેલવેના નેટ ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને સાકાર કરવામાં વટવા શેડનું યોગદાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યું છે.

ઊર્જા બચત માટે આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ

વટવા શેડમાં ઊર્જા બચાવવા માટે અનેક આધુનિક તકનીકો અપનાવવામાં આવી છે. એસેમ્બલી બેમાં કુદરતી પ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ થાય તે માટે ડેલાઇટ હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. પરંપરાગત વીજળી વધુ વાપરતા પંખાઓના સ્થાને 5-સ્ટાર રેટેડ BLDC પંખા લગાવવામાં આવ્યા છે.

તે ઉપરાંત LED લાઇટિંગ, ઓક્યુપન્સી સેન્સર અને એસ્ટ્રોનોમિકલ ટાઈમર જેવી વ્યવસ્થાઓથી વીજળીનો બિનજરૂરી વપરાશ અટકાવવામાં આવ્યો છે. પરિણામે ઊર્જા કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

પાણીના દરેક ટીપાની બચત

જળ સંરક્ષણના ક્ષેત્રમાં પણ વટવા શેડે અનોખી પહેલ કરી છે. વરસાદી પાણીના સંચય અને ભૂગર્ભ જળ પુનર્ભરણની વ્યવસ્થાઓ દ્વારા દર વર્ષે લાખો લિટર પાણીનું સંરક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

લોકોમોટિવની વિન્ડશીલ્ડ વોશર સિસ્ટમમાં સુધારા, પાણી વગર ચાલતા યુરિનલ અને ગંદા પાણીના પુનઃઉપયોગ જેવી નવીન પહેલોએ પાણીના ઉપયોગમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. આ પ્રયાસો પાણીની વધતી જતી અછત સામે એક અસરકારક ઉકેલ બની રહ્યા છે.

સૂર્ય ઊર્જાથી હરિત ભવિષ્ય

નવીનીકરણીય ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અમદાવાદ મંડળમાં 1863 kWp ક્ષમતાના સોલાર પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્લાન્ટો દર વર્ષે લાખો યુનિટ સ્વચ્છ વીજળીનું ઉત્પાદન કરે છે. વટવા શેડ માટે વિશેષ રૂફટોપ સોલાર પ્રોજેક્ટ પણ પ્રસ્તાવિત છે, જે ભવિષ્યમાં ઊર્જા સ્વાવલંબન તરફ મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે.

ઝીરો વેસ્ટ તરફનો સફળ પ્રયાસ

કચરા વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં વટવા શેડે “Zero Waste to Landfill” અભિગમ અપનાવ્યો છે. કચરાનું વિભાજન, પુનઃચક્રણ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ નિકાલ દ્વારા કચરાને ઉપયોગી સંસાધનમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવી રહ્યો છે.

સ્પેર પાર્ટ્સના પુનઃઉપયોગ અને સંસાધનોના યોગ્ય સંચાલનથી દર વર્ષે લાખો રૂપિયાની બચત પણ થઈ રહી છે. આ મોડલ અન્ય ઔદ્યોગિક એકમો માટે પણ માર્ગદર્શક બની શકે છે.

હરિત સપ્લાય ચેઇન અને નવીનતા

વટવા શેડે ગ્રીન પ્રમાણિત સપ્લાયરો પાસેથી ખરીદી, સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ અને પર્યાવરણમૈત્રી પેકેજિંગ જેવી નીતિઓ અપનાવી છે. અહીં વિકસાવવામાં આવેલી કેટલીક તકનીકી નવીનતાઓને રેલવેના સંશોધન સંગઠન RDSO દ્વારા પણ સ્વીકારવામાં આવી છે.

રેલવે બોર્ડની ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ કેબિન અપગ્રેડેશન સ્પર્ધામાં પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરવું પણ વટવા શેડની નવીનતાની ક્ષમતાનો પુરાવો છે.

સમગ્ર દેશ માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત

GreenCo GOLD Rating માત્ર એક સન્માન નથી, પરંતુ તે સંદેશ આપે છે કે વિકાસ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ એકબીજાના વિરોધી નથી. યોગ્ય આયોજન, આધુનિક ટેક્નોલોજી અને મજબૂત ઇચ્છાશક્તિ દ્વારા બંનેને સાથે લઈને આગળ વધી શકાય છે.

વટવા ઇલેક્ટ્રિક લોકો શેડની આ સિદ્ધિ પશ્ચિમ રેલવે માટે ગૌરવની વાત છે, સાથે જ સમગ્ર ભારતીય રેલવે અને અન્ય સરકારી-ખાનગી સંસ્થાઓ માટે પણ પ્રેરણારૂપ ઉદાહરણ છે. ભારત જ્યારે હરિત અને ટકાઉ ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે વટવા શેડ જેવી સંસ્થાઓ આ પરિવર્તનના સાચા વાહક બની રહી છે.

(વિશેષ લેખ)
ગુજરાત પ્રવાસી ન્યૂઝ – અમદાવાદ બ્યુરો